Chiều cao phụ thuộc vào gen trội hay gen lặn?

Chiều cao là gen trội hay gen lặn?

Theo các nghiên cứu khoa học, di truyền chỉ chiếm khoảng 23% trong việc quyết định chiều cao của mỗi người. Điều này đồng nghĩa rằng phần lớn, khoảng 77%, chiều cao phụ thuộc vào các yếu tố khác như môi trường sống, dinh dưỡng, giấc ngủ, hoạt động thể chất và cả yếu tố tâm sinh lý.

Thực tế, chiều cao không được xác định bởi một cặp gen cụ thể hay một gen đơn lẻ mà là kết quả của sự tương tác phức tạp của nhiều gen khác nhau. Vì vậy, chúng ta không thể khẳng định một cách tuyệt đối rằng chiều cao là gen trội hay gen lặn. Tuy nhiên, các nhà khoa học đã phát hiện một số gen có liên quan mật thiết đến sự phát triển chiều cao, chẳng hạn như FGFR3, FBN1, GH1, EVC, GPC3,… Những người sở hữu biến thể gen trội trong những gen này thường có khả năng phát triển chiều cao tốt hơn, trong khi biến thể gen lặn có thể liên quan đến chiều cao khiêm tốn hơn.

Cụ thể, một số gen được chứng minh có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển chiều cao bao gồm:

• Gen IGH: Liên quan đến quá trình phát triển xương, ảnh hưởng trực tiếp đến chiều dài xương và vóc dáng tổng thể.

• Gen FGFR3: Ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng cơ thể, đặc biệt là sự phát triển của sụn và xương dài.

• Gen BMP2: Tham gia vào quá trình hình thành sụn và xương, góp phần quyết định chiều cao tiềm năng.

Bên cạnh yếu tố di truyền, môi trường và dinh dưỡng cũng đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Nghiên cứu về di truyền học quần thể cho thấy chiều cao trung bình của một cộng đồng có thể thay đổi theo thời gian, chịu tác động từ sự cải thiện dinh dưỡng, lối sống, giấc ngủ và chăm sóc sức khỏe. Đây cũng là lý do tại sao cùng một gia đình, các thế hệ có thể có chiều cao khác nhau, mặc dù vẫn thừa hưởng phần nào gen di truyền.

Những yếu tố khác ảnh hưởng đến chiều cao 

Chiều cao của mỗi người không chỉ chịu tác động từ yếu tố di truyền mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố môi trường, dinh dưỡng, lối sống và sức khỏe. Hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp chúng ta có những phương pháp chăm sóc và hỗ trợ phát triển chiều cao hiệu quả hơn, đặc biệt trong giai đoạn trẻ nhỏ và tuổi dậy thì thời điểm chiều cao tăng trưởng mạnh mẽ.

• Dinh dưỡng

Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong sự phát triển chiều cao. Các nhóm chất như canxi, vitamin D3, vitamin K, protein và khoáng chất thiết yếu giúp xương chắc khỏe, hỗ trợ quá trình phát triển xương dài và sụn, từ đó góp phần tăng chiều cao tối đa. Đặc biệt trong giai đoạn đầu đời và tuổi dậy thì, trẻ cần được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất này để cơ thể đạt tiềm năng chiều cao tối đa. Ngược lại, thiếu hụt dinh dưỡng trong những giai đoạn quan trọng có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, còi xương và ảnh hưởng lâu dài đến vóc dáng.

• Môi trường sống

Môi trường xung quanh cũng tác động đáng kể đến chiều cao và sức khỏe tổng thể. Ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước và đất, các hóa chất độc hại có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, thậm chí làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm khác như bệnh tim mạch, ung thư hoặc các rối loạn nội tiết. Môi trường sống lành mạnh, sạch sẽ, ít ô nhiễm sẽ giúp cơ thể trẻ phát triển toàn diện, trong đó bao gồm cả chiều cao.

• Giấc ngủ 

Đặc biệt, khung giờ từ 22h đến 6h sáng được xem là “thời gian vàng”, khi hormone tăng trưởng được tiết ra mạnh nhất. Nếu trẻ ngủ muộn, ngủ không sâu hoặc thường xuyên gián đoạn trong khung giờ này, quá trình tăng trưởng chiều cao và phục hồi cơ thể sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Vì vậy, việc hình thành thói quen ngủ sớm, ngủ đủ giấc và ngủ sâu không chỉ giúp trẻ khỏe mạnh hơn mỗi ngày, mà còn là nền tảng quan trọng cho sự phát triển tầm vóc lâu dài.

Làm sao để cải thiện tầm vóc hiệu quả?

Chiều cao của trẻ chịu ảnh hưởng cả từ yếu tố di truyền lẫn môi trường, dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt. Mặc dù gen di truyền không thể thay đổi, bố mẹ hoàn toàn có thể tác động tích cực đến những yếu tố khác để giúp con phát triển chiều cao tối ưu, đặc biệt là trong giai đoạn dậy thì, thời điểm vàng để tăng trưởng chiều cao. Dưới đây là một số cách hiệu quả mà bố mẹ có thể áp dụng để hỗ trợ con phát triển chiều cao một cách toàn diện.

• Chế độ ăn uống đầy đủ và cân bằng

Dinh dưỡng là yếu tố nền tảng giúp trẻ cao lớn khỏe mạnh. Bố mẹ nên xây dựng thực đơn hàng ngày đầy đủ các nhóm chất cần thiết. Protein từ thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu giúp cơ thể xây dựng mô cơ và phát triển xương. Canxi từ sữa, phô mai, sữa chua và rau xanh hỗ trợ mật độ xương, làm xương chắc khỏe. Vitamin D từ sữa, cá hồi, lòng đỏ trứng giúp cơ thể hấp thụ canxi tốt hơn, trong khi kẽm từ thịt bò, thịt gà, hàu và ngũ cốc đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và phát triển tế bào. Đồng thời, bố mẹ nên hạn chế cho trẻ tiêu thụ quá nhiều đồ ngọt, bánh kẹo, kem hay nước có ga, vì những thực phẩm này không chỉ làm giảm khả năng hấp thụ dưỡng chất mà còn tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe khác.

• Tập luyện thể chất và vận động đều đặn

Hoạt động thể chất là yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng chiều cao. Trẻ nên được khuyến khích chơi thể thao như bơi lội, bóng rổ, bóng đá, nhảy dây hoặc các bài tập kéo giãn cơ thể. Những hoạt động này giúp kích thích quá trình sản sinh hormone tăng trưởng, tăng mật độ xương và phát triển cơ bắp. Bên cạnh đó, trẻ cần ngủ đủ giấc, không thức khuya và tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mặt trời để cơ thể tổng hợp vitamin D tự nhiên, hỗ trợ hấp thu canxi hiệu quả.

• Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Theo dõi sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ, chẳng hạn như còi xương, suy dinh dưỡng, rối loạn nội tiết hay các bệnh lý xương khớp. Khi được phát hiện kịp thời, bác sĩ có thể can thiệp điều trị hoặc hướng dẫn chế độ chăm sóc phù hợp, giúp trẻ phát triển chiều cao tối ưu và toàn diện.

Việc giúp trẻ phát triển chiều cao không chỉ dựa vào di truyền mà còn phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng hợp lý, hoạt động thể chất đều đặn và việc chăm sóc sức khỏe định kỳ. Bằng cách kết hợp những yếu tố này, bố mẹ có thể tạo điều kiện tốt nhất để trẻ đạt chiều cao tiềm năng, khỏe mạnh và tự tin trong tương lai.

XEM THÊM: Gen có quyết định chiều cao của con không?