Cách đọc biểu đồ tăng trưởng chiều cao của WHO

Chiều cao của trẻ là chỉ số phản ánh trực tiếp tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe phát triển. Tuy nhiên, nhiều cha mẹ vẫn chưa biết cách theo dõi hay đánh giá đúng xem con mình đang “đạt chuẩn”, “thấp hơn chuẩn” hay “cao vượt trội”. Biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là công cụ khoa học giúp cha mẹ làm điều đó một cách chính xác. Vậy biểu đồ này là gì và cách đọc ra sao?

Biểu đồ tăng trưởng của WHO là gì?

Biểu đồ tăng trưởng (Growth Chart) của WHO là bảng theo dõi sự phát triển về chiều cao, cân nặng và chỉ số BMI ở trẻ em từ sơ sinh đến 19 tuổi. Dữ liệu được xây dựng dựa trên hàng chục nghìn trẻ em khỏe mạnh trên toàn thế giới, đại diện cho điều kiện phát triển lý tưởng nhất. Vì vậy, đây được xem là chuẩn mực toàn cầu để so sánh tốc độ tăng trưởng của trẻ.

Mỗi biểu đồ có hai trục:

• Trục ngang (X): độ tuổi (tính theo tháng hoặc năm).

• Trục dọc (Y): chiều cao (cm).

Các đường cong trên biểu đồ thể hiện các mức chuẩn tăng trưởng, thường gọi là Z-score hoặc phần trăm bách phân vị (percentile).

Cách đọc biểu đồ chiều cao chuẩn WHO

Khi đọc biểu đồ tăng trưởng WHO, cha mẹ cần lưu ý hai điều đầu tiên:

• Chọn giới tính của trẻ: Bé trai và bé gái có tốc độ phát triển khác nhau, nên WHO có hai biểu đồ riêng biệt.

• Xác định đúng tuổi của trẻ: Tính theo tháng tuổi (đối với trẻ dưới 2 tuổi) hoặc tuổi tròn (với trẻ trên 2 tuổi).

Sau đó, thực hiện theo các bước sau:

(1) Ở trục ngang (X), tìm tuổi của con.
(2) Ở trục dọc (Y), tìm chiều cao thực tế (cm).
(3) Kẻ một đường dọc theo tuổi và một đường ngang theo chiều cao, giao điểm của hai đường chính là vị trí của con trên biểu đồ.
(4) Xem đường cong gần nhất mà điểm đó nằm trên hoặc nằm giữa, đó chính là mức tăng trưởng của con.

Hiểu về các đường cong Z-score trong biểu đồ WHO

Tại Việt Nam, Viện Dinh dưỡng Quốc gia và WHO sử dụng biểu đồ Z-score với các đường cong ký hiệu:

• 0SD (đường chuẩn giữa) - mức tăng trưởng lý tưởng.

• +2SD và +3SD - cao hơn chuẩn, trẻ phát triển vượt trội.

• -2SD và -3SD - thấp hơn chuẩn, có nguy cơ chậm phát triển chiều cao.

Ví dụ:

• Nếu điểm của bé nằm giữa đường 0SD và -2SD, nghĩa là bé vẫn trong ngưỡng bình thường nhưng cần theo dõi sát.

• Nếu dưới -2SD, bé có dấu hiệu thấp còi, nên kiểm tra chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và vận động.

Khác với biểu đồ “phần trăm bách phân vị” (percentile) phổ biến ở Mỹ - vốn dùng các mốc 90, 75, 50, 25, 10 thì Z-score được xem là chuẩn khoa học và dễ áp dụng hơn trong các chương trình dinh dưỡng Việt Nam.

Vì sao cần theo dõi biểu đồ tăng trưởng định kỳ?

• Phát hiện sớm dấu hiệu chậm phát triển: Nếu đường biểu đồ của con “phẳng” hoặc tụt dần theo thời gian, đó là cảnh báo xương đang phát triển chậm.

• Đánh giá hiệu quả dinh dưỡng: Sau khi bổ sung Canxi, Vitamin D3, K2 hoặc thay đổi khẩu phần, biểu đồ sẽ giúp biết liệu con có cải thiện thực sự không.

• Theo dõi giai đoạn tăng trưởng vàng: Từ 1-5 tuổi và 10-14 tuổi là thời kỳ chiều cao bứt phá mạnh nhất. Theo dõi sát giúp không bỏ lỡ cơ hội.

Làm sao để giúp trẻ cải thiện nếu chiều cao dưới chuẩn?

Có ba hướng cha mẹ cần chú ý song song:

• Dinh dưỡng đầy đủ và cân đối: Bổ sung nhóm vi chất cần thiết cho xương gồm Canxi, Vitamin D3, Vitamin K2 (MenaQ7), Magie, Kẽm và đạm chất lượng cao từ thịt, cá, trứng, sữa, các loại hạt.

• Giấc ngủ và vận động: Hormone tăng trưởng (GH) tiết ra mạnh nhất từ 23h-1h sáng, hãy cho trẻ ngủ trước 10h tối. Đồng thời duy trì vận động 45-60 phút/ngày với các môn như bơi, bóng rổ, nhảy dây, đu xà để kích thích xương phát triển.

• Theo dõi và đo chiều cao định kỳ: Ghi nhận số đo 3-6 tháng/lần để so sánh với biểu đồ WHO. Nếu thấy chiều cao đi xuống dưới -2SD hoặc tăng chậm liên tục, nên đưa trẻ đi kiểm tra chuyên khoa dinh dưỡng - nội tiết.

Ai nên đặc biệt chú ý đến việc theo dõi biểu đồ chiều cao?

• Trẻ có chiều cao thấp hơn bạn cùng tuổi, đặc biệt trong giai đoạn 1-5 tuổi và dậy thì.

• Trẻ biếng ăn, ngủ muộn, ít vận động hoặc có tiền sử sinh non, nhẹ cân.

Biểu đồ tăng trưởng chiều cao của WHO là “bản đồ chỉ đường” giúp cha mẹ hiểu con đang ở đâu trên hành trình phát triển. Việc theo dõi định kỳ, kết hợp dinh dưỡng hợp lý, ngủ sớm và vận động đều đặn sẽ giúp trẻ đạt chuẩn WHO - cao khỏe, vững vàng và tự tin vươn cao cùng tuổi thơ.

Tải xuống biểu đồ tăng trưởng của WHO tại đây: https://www.who.int/tools/child-growth-standards/standards/length-height-for-age