Vì sao trẻ cùng tuổi nhưng cao thấp khác nhau?

Cùng là 10 tuổi nhưng có bé cao vượt trội, có bé lại thấp hơn hẳn bạn bè. Nhiều phụ huynh lo lắng vì cho rằng con mình “chậm lớn” hay “thiếu chất”. Thực tế, chiều cao của trẻ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố phức tạp: từ di truyền, dinh dưỡng, giấc ngủ cho đến vận động và môi trường sống. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ có hướng chăm sóc đúng cách để con phát triển chiều cao tối ưu.

Di truyền -  yếu tố nền tảng nhưng không quyết định tất cả

Gen di truyền từ bố mẹ có ảnh hưởng lớn đến tầm vóc của trẻ. Theo các nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), di truyền chiếm khoảng 23-25% khả năng phát triển chiều cao. Trẻ có bố mẹ cao thường có xu hướng cao hơn, tuy nhiên điều kiện sống và môi trường mới là yếu tố quyết định xem trẻ có đạt được tiềm năng di truyền đó hay không.

Ví dụ: Hai trẻ cùng có bố mẹ cao, nhưng một bé được ăn uống đủ chất, vận động đều, ngủ sớm sẽ cao vượt trội hơn bé còn lại. Vì vậy, di truyền chỉ là “điểm khởi đầu”, còn chế độ chăm sóc mới là “chìa khóa” để mở ra chiều cao tối ưu.

Dinh dưỡng - “nhiên liệu” giúp xương phát triển dài ra

Trẻ cùng tuổi nhưng khác biệt lớn về chiều cao thường do khác nhau trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày.

• Thiếu đạm (protein) khiến quá trình tạo mô và sụn xương bị chậm lại.

• Thiếu canxi, vitamin D, K2 làm xương không phát triển chắc và dài.

• Thiếu kẽm, magie, lysine ảnh hưởng đến hormone tăng trưởng (GH).

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dinh dưỡng quyết định đến 32% khả năng tăng chiều cao của trẻ. Vì vậy, cha mẹ nên bổ sung cho con thực phẩm giàu protein (thịt, cá, trứng, sữa), rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời đảm bảo con uống đủ sữa hoặc chế phẩm từ sữa mỗi ngày để cung cấp canxi tự nhiên.

Giấc ngủ - thời điểm vàng để hormone tăng trưởng hoạt động

Hormone tăng trưởng (GH) được tiết ra nhiều nhất khi trẻ ngủ sâu, đặc biệt từ 22h đến 2h sáng. Nếu trẻ ngủ muộn, ngủ không sâu, lượng GH tiết ra sẽ giảm mạnh, làm chậm quá trình phát triển xương.

• Trẻ tiểu học nên ngủ 9-10 tiếng mỗi đêm.

• Trẻ dậy thì cần 8-9 tiếng để cơ thể phục hồi và sản sinh GH tối đa.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh: Trẻ có thói quen ngủ sớm, ngủ ngon thường cao hơn trung bình 3-5 cm mỗi năm so với trẻ ngủ muộn.

Vận động - kích thích xương dài ra tự nhiên

Vận động giúp tăng lưu thông máu, thúc đẩy xương phát triển và kích thích tiết GH. Các môn thể thao lý tưởng giúp tăng chiều cao như: Bóng rổ, bóng chuyền, bơi lội, đạp xe, nhảy dây và đu xà,...

Trẻ nên vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày để hỗ trợ tăng trưởng tối đa. Ngược lại, trẻ ít hoạt động hoặc ngồi lâu trước màn hình sẽ khiến xương phát triển chậm và dễ cong vẹo cột sống.

Sức khỏe tổng thể và nội tiết - yếu tố ít được để ý nhưng quan trọng

Một số trẻ dù ăn uống đủ chất nhưng vẫn thấp hơn do các vấn đề nội tiết hoặc bệnh lý:

• Thiếu hormone tăng trưởng GH.

• Dậy thì sớm (xương đóng sớm khiến chiều cao ngừng phát triển sớm hơn).

• Bệnh lý mạn tính (hen, celiac, viêm ruột, thiếu máu mạn…).

Khi thấy trẻ tăng chiều cao chậm hơn 4cm/năm hoặc lệch quá xa so với chuẩn tăng trưởng của WHO, cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra chuyên khoa nội tiết - nhi để xác định nguyên nhân cụ thể.

Trẻ cùng tuổi nhưng cao thấp khác nhau là điều hoàn toàn bình thường vì mỗi bé có nền tảng di truyền và điều kiện phát triển riêng. Tuy nhiên, cha mẹ có thể giúp con đạt chiều cao tối ưu bằng cách:

• Duy trì chế độ ăn cân đối, giàu dinh dưỡng.

• Ngủ sớm, ngủ đủ giấc.

• Tăng cường vận động hàng ngày.

• Theo dõi tốc độ tăng trưởng định kỳ và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu chiều cao chững lại bất thường.

• Bổ sung các dưỡng chất thiết yếu như vitamin D3, vitamin K2 (dạng MenaQ7) để giúp canxi được hấp thu và gắn kết hiệu quả vào xương. 

Chiều cao không chỉ giúp con tự tin mà còn phản ánh tình trạng sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ. Sự quan tâm, chăm sóc đúng cách của cha mẹ hôm nay chính là “bước đệm” vững chắc giúp con tự tin và khỏe mạnh trong tương lai.