HIỂU ĐÚNG VỀ SỤN TĂNG TRƯỞNG ĐỂ KHÔNG BỎ LỠ “GIAI ĐOẠN VÀNG” PHÁT TRIỂN CHIỀU CAO CỦA TRẺ

Sụn tăng trưởng là gì và ảnh hưởng đến chiều cao như thế nào?

Sụn tăng trưởng là vùng mô sụn nằm gần hai đầu của các xương dài, chẳng hạn như xương đùi, xương cẳng chân và xương cánh tay. Tại đây, các tế bào sụn liên tục được tạo ra, phát triển rồi dần được thay thế bằng mô xương, giúp xương dài thêm theo thời gian.

Khi trẻ còn nhỏ, sụn tăng trưởng vẫn mở và hoạt động mạnh. Đến giai đoạn dậy thì, sự thay đổi của hormone thúc đẩy trẻ tăng chiều cao nhanh nhưng đồng thời cũng làm bộ xương trưởng thành nhanh hơn. Sau khi quá trình trưởng thành xương hoàn tất, nó được thay thế bằng xương đặc và xương gần như không thể tiếp tục dài thêm.

Thời điểm quá trình này đóng lại không hoàn toàn giống nhau ở mọi trẻ. Bé gái thường hoàn tất quá trình tăng trưởng sớm hơn bé trai. Theo thông tin từ Học viện Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ, trẻ gái trung bình ngừng tăng chiều cao vào khoảng 14-15 tuổi, trong khi trẻ trai thường vào khoảng 17-18 tuổi. Đây chỉ là độ tuổi tham khảo vì thời điểm dậy thì, tốc độ trưởng thành xương và tình trạng sức khỏe của từng trẻ có thể khác nhau.

Vì vậy, chỉ dựa vào tuổi thật để kết luận trẻ còn cao được hay không có thể dẫn đến đánh giá thiếu chính xác.

Có thể nhìn bên ngoài để biết sụn tăng trưởng còn mở không?

Không thể xác định chính xác tình trạng này bằng mắt thường, sờ nắn hay quan sát vóc dáng của trẻ. Một số biểu hiện bên ngoài chỉ mang tính gợi ý, không thể thay thế cho việc đánh giá chuyên môn.

Chiều cao vẫn tăng theo thời gian

Tốc độ tăng chiều cao là thông tin quan trọng để đánh giá khả năng phát triển của trẻ. Phụ huynh nên đo chiều cao định kỳ, thực hiện trong điều kiện tương đối giống nhau và ghi kết quả lên biểu đồ tăng trưởng theo tuổi, giới tính.

Không nên vội kết luận từ một lần đo hoặc chênh lệch vài milimet vì kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi thời điểm đo, tư thế đứng và kỹ thuật đo. Chuỗi số liệu qua nhiều tháng sẽ có ý nghĩa hơn, giúp nhận biết trẻ đang duy trì tốc độ tăng trưởng hay có dấu hiệu chậm lại. Biểu đồ tăng trưởng là công cụ theo dõi hữu ích nhưng không được sử dụng như phương pháp chẩn đoán duy nhất.

Trẻ chưa hoàn tất dậy thì

Quá trình này thường đóng dần vào giai đoạn cuối dậy thì. Vì vậy, nếu cơ thể trẻ vẫn đang xuất hiện các thay đổi của tuổi dậy thì và chiều cao còn tăng, trẻ có thể vẫn còn tiềm năng phát triển.

Tuy nhiên, những dấu hiệu như vỡ giọng, mọc râu ở trẻ trai, phát triển ngực hoặc xuất hiện kinh nguyệt ở trẻ gái không cho biết chính xác sụn đã đóng đến mức nào. Đặc biệt, có kinh nguyệt không đồng nghĩa với việc trẻ gái lập tức ngừng cao; khả năng tăng thêm còn phụ thuộc vào tuổi xương và tiến trình dậy thì của từng trẻ.

“Đau tăng trưởng” không chứng minh xương đang dài ra

Trẻ có thể cảm thấy đau hoặc mỏi hai chân, thường xuất hiện vào buổi tối hoặc ban đêm. Dù thường được gọi là “đau tăng trưởng”, hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy tình trạng này xuất phát trực tiếp từ việc xương dài ra. Vì vậy, đây không phải dấu hiệu đáng tin cậy để xác định điều này còn mở.

Nếu trẻ đau kéo dài, đau khu trú tại một vị trí, sưng đỏ, đi khập khiễng, hạn chế vận động hoặc đau kèm sốt, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để loại trừ các vấn đề về xương khớp và sức khỏe khác.

Tận dụng thời gian sụn tăng trưởng còn hoạt động

Khi sụn tăng trưởng vẫn còn mở, cơ thể trẻ vẫn có khả năng tăng chiều cao. Tuy nhiên, không có một thực phẩm, bài tập hay sản phẩm đơn lẻ nào có thể quyết định toàn bộ kết quả.

Phụ huynh cần duy trì cho trẻ chế độ ăn đa dạng, cung cấp đủ năng lượng, protein và các vi chất cần thiết cho xương; khuyến khích vận động phù hợp với độ tuổi; bảo đảm thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ; đồng thời theo dõi chiều cao định kỳ trên biểu đồ tăng trưởng.

Nếu chiều cao tăng rất chậm, gần như không thay đổi trong thời gian dài, tụt khỏi quỹ đạo tăng trưởng trước đó hoặc trẻ có dấu hiệu dậy thì quá sớm hay quá muộn, gia đình nên đưa trẻ đi kiểm tra. Việc đánh giá sớm giúp xác định trẻ chỉ có nhịp phát triển khác biệt hay đang gặp vấn đề về dinh dưỡng, bệnh lý mạn tính hoặc nội tiết.

Sụn tăng trưởng tạo nên cơ hội để xương tiếp tục dài ra, nhưng khoảng thời gian này có giới hạn. Theo dõi đúng, chăm sóc đều đặn và can thiệp kịp thời khi có bất thường chính là cách thiết thực để trẻ phát huy tốt tiềm năng chiều cao của mình.